Η δημιουργία ενός Λευκώματος, η ψηλάφηση μιας Ιστορίας
Του Αχιλλέα Μάμαλη, Πρωτοδίκη Δ.Δ.
Στις 16 Μαΐου 1962 ακούστηκε για πρώτη φορά στο ακροατήριο του νεότευκτου Πρωτοβάθμιου Φορολογικού Δικαστηρίου Πειραιά η καθαρή και αποφασιστική φωνή της Θέμιδος δια των χειλών των πιστών θεραπόντων της, Βασιλείου Ζαρούκα, Προέδρου της σύνθεσης, Πέτρου Παπαγιάννη και Χαρίλαου Βακαλόπουλου, Εισηγητή της υπόθεσης, κατά τη δημοσίευση της πρώτης (επί της ουσίας) απόφασης του Δικαστηρίου, η οποία, μάλιστα, ήταν απορριπτική της από 5 Μαρτίου 1962 προσφυγής κάποιας ανώνυμης εταιρείας κατά πράξης του Οικονομικού Εφόρου Ανωνύμων Εταιρειών Πειραιώς περί καταλογισμού φόρου εισοδήματος για το οικονομικό έτος 1961. Η προηγηθείσα δημόσια συνεδρίαση είχε λάβει χώρα την 18η Απριλίου 1962 με την προαναφερθείσα δικαστική σύνθεση, γραμματέα τον Αλέξανδρο Τζαβέλλα και παραστάντα δικηγόρο για λογαριασμό της προσφεύγουσας τον Ζαχαρία Κανναβά, ενώ για λογαριασμό του καθ’ ου η προσφυγή Ελληνικού Δημοσίου παραστάθηκε ο εφοριακός γραμματέας Αν. Παντελόπουλος. Ακολούθησαν και άλλες πολλές συνεδριάσεις και αποφάσεις. Εμφανίστηκαν στο προσκήνιο πρόσωπα πολλά που υπηρέτησαν το θεσμό της τότε Φορολογικής Δικαιοσύνης, αλλά και θήτευσαν στο Πρωτοβάθμιο Φορολογικό – μετέπειτα Διοικητικό Πρωτοδικείο- Δικαστήριο Πειραιά, στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, από το μετερίζι του δικαστή, του υπαλλήλου ή εκείνο του συλλειτουργού δικηγόρου… Ποιοί να ήταν άραγε οι προαναφερθέντες νομικοί μας πρόγονοι, τα πρόσωπα που έθεσαν τη σφραγίδα τους στις ανωτέρω ιστορικές αποφάσεις, δικαστές, υπάλληλοι και δικηγόροι; Ποιές να ήταν οι σπουδές τους και η κοινωνική τους προέλευση; Με τι είδους βιώματα, ιδέες, σκέψεις και εμπειρίες ζωής προσήλθαν το πρώτον στο ακροατήριο του νεογέννητου Δικαστηρίου; Θα είχαν πιθανότατα βιώσει τη φρίκη του Πολέμου, τις κακουχίες και τις στερήσεις. Μπορεί να ήταν αφανείς ήρωες του Έθνους, είτε φέροντας όπλα είτε όχι… Μπορεί να ήταν οικογενειάρχες, αστικής ή αγροτικής προέλευσης. Ας μη λησμονούμε, λοιπόν, ότι η Ιστορία της Δικαιοσύνης είναι προεχόντως η ιστορία των ανθρώπων που τη διακόνησαν διαχρονικά. Δίχως αυτούς, ο Θεσμός θα ήταν σαρκίο χωρίς ψυχή…
Η 1η-3-1962, ημερομηνία έναρξης λειτουργίας των Τακτικών Φορολογικών Δικαστηρίων, είναι μια ημερομηνία ορόσημο, την οποία άπαντες οι Διοικητικοί Δικαστές, διαχρονικά, φυλάττουμε στην μνήμη και την καρδιά μας ως «γενέθλια» ημερομηνία του δικαιοδοτικού μας κλάδου (εξαιρουμένης της προηγηθείσας έναρξης της λειτουργίας του Συμβουλίου της Επικρατείας ως Ανωτάτου Δικαστηρίου ασφαλώς). Το «κλάμα της γέννησης» των Φορολογικών -νυν Διοικητικών- Δικαστηρίων, χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο θεσμικά, αντηχεί έως και σήμερα… Ωτακουστές αυτού, αποτελούν και οι άνθρωποι του Διοικητικού Πρωτοδικείου Πειραιά, οι οποίοι με την πρωτοβουλία και υπό το συντονισμό του Προϊσταμένου του Τριμελούς Συμβουλίου Διεύθυνσης του Δικαστηρίου κατά την κρίσιμη διετία 2022-2024, εφέτη Δήμου Χρυσού, δημιούργησαν το προσφάτως εκδοθέν Λεύκωμα αυτού.
Το εν λόγω Λεύκωμα αποτελεί καρπό συλλογικής προσπάθειας, ένα πόνημα που αναντίρρητα εισφέρει, κατ’ αρχάς, πολλά σε επίπεδο ιστορικό, νομικό και καταγραφής της διαχρονικής νομολογίας του Διοικητικού Πρωτοδικείου Πειραιά. Ενδεικτικά, αξίζει να αναφερθούν: Η επίμοχθη αναδίφηση στο Αρχείο του Δικαστηρίου προς ανεύρεση ιστορικών αποφάσεων του παρελθόντος, αλλά και λοιπών στοιχείων σχετικά με την ανθρωπογεωγραφία και τη λειτουργία του Δικαστηρίου σε διάφορες ιστορικές καμπές καθώς και η ενδελεχής έρευνα στο Δημοτικό Αρχείο Πειραιά και στον τοπικό Τύπο, που οδήγησαν, εν μέρει, στην αναβίωση, μέσα στις σελίδες του έργου, μιας περίπου εξηντάχρονης τρικυμιώδους πορείας, η συναισθηματικά φορτισμένη, και, ενδεχομένως εξιδανικευμένη, καταγραφή βιωμάτων (καθότι όπως υποστήριζε ο μεγάλος ανθολόγος Ηρακλής Αποστολίδης «το θάμπωμα της θήμησης ωραϊζει το θύμημα») από μέρους δικαστών, υπαλλήλων και διατελεσάντων προϊσταμένων, που συνέδεσαν το όνομά τους με την ιστορία του Δικαστηρίου, η συλλογή εμβληματικών αποφάσεων που εκδόθηκαν από το Δικαστήριο (βλ. υπόθεση ναυαγίου ΣΑΜΙΝΑ, πτώση ελικοπτέρου ΣΙΝΟΥΚ κ.ο.κ.), η δημοσίευση νομικών μελετών υψηλού επιπέδου από δικαστές, το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που συγκεντρώθηκε από πληθώρα εκδηλώσεων και δράσεων του Δικαστηρίου, και η παράθεση άρθρων που αντλήθηκαν από το ιστολόγιο αυτού, στα οποία, μεταξύ άλλων, αναδεικνύονται οι ανωτέρω σημαντικές δράσεις και εκδηλώσεις, που θα χαρακτηρίζαμε ως γενναία βήματα προς την επιδιωκόμενη εξωστρέφεια της Δικαιοσύνης. Τέλος, δεν μπορεί παρά να γίνει μνεία στο ακανθώδες κτηριακό πρόβλημα που ταλανίζει το Διοικητικό Πρωτοδικείο Πειραιά εδώ και δεκαετίας (ούτως ή άλλως αποτελεί διακριτό κεφάλαιο στην ιστορία του), έλαβε δε δραματικές διαστάσεις μετά την πυρκαγιά της 2ας Απριλίου 2023. Η αλληλουχία των επιτακτικών γεγονότων που οδήγησαν στην περιπετειώδη μετεγκατάστασή μας στο κόσμημα της οδού Πύλης 17- κτηρίου ευρισκόμενου μπροστά και πάνω από τα απομεινάρια των αρχαίων Πυλών του Πειραιά, θαρρείς και η μοίρα έταξε στους δικαστές της πόλης το καθήκον της περιφρούρησης όχι μόνον του Κράτους Δικαίου αλλά και ενός κομματιού της Μνήμης της- περιγράφεται αναλυτικά σε ξεχωριστό κείμενο του Λευκώματος, το οποίο συνέταξε ο ανωτέρω αναφερόμενος, κατά τον κρίσιμο χρόνο, διευθύνων το Δικαστήριο, ο οποίος, μαζί με σύσσωμο το προσωπικό αυτού, ανέλαβε την υπαρξιακή για το Διοικητικό Πρωτοδικείο Πειραιά αποστολή της εξόδου από μια «βαβυλώνια αιχμαλωσία» πολλών ετών…
Τη σημασία του εκδοθέντος Λευκώματος επεσήμαναν, ασφαλώς, και οι επιφανείς προσωπικότητες που μας τίμησαν με χαιρετισμούς, οι οποίοι συμπεριελήφθησαν στο εισαγωγικό μέρος του έργου. Πρόκειται για σημαντικές παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων, του Προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Γενικού Επιτρόπου των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων, του Έλληνα Γενικού Εισαγγελέα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Δημάρχου Πειραιά, του Μητροπολίτη Πειραιά, καθηγητών της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και του Προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά, οι οποίες, όπως και ολόκληρο το έργο, αξίζει να διαβαστούν.
Αυτό το Λεύκωμα, πόνημα των ανθρώπων του Διοικητικού Πρωτοδικείου Πειραιά, οι οποίοι εξακολουθούν να συγκινούνται από το μακρινό εκείνο κλάμα του τότε «νεογνού- δικαστηρίου» της δεκαετίας του ‘60, αποτελεί μια ελάχιστη συμβολή στην ιστορία του Δικαστηρίου και στη θεσμική μας αυτοσυνειδησία. Έρχεται να ρίξει φως σε ένα Παλίμψηστο προσώπων, γενεών, εμπειριών και κρίσεων, που συγκροτούν την ταυτότητα του Διοικητικού Πρωτοδικείου Πειραιά και αποκαλύπτουν την αδιατάρακτη συνέχειά του… Πέρα και πάνω από όλα, όμως, είναι κάτι αληθινό, όπως καθετί στη ζωή μας που αναβλύζει από την πηγή της Αγάπης και της Αφοσίωσης…